“ලෝමෆානු (Loamaafaanu) තඹ සන්නස්වල ඇතැම් පරිවර්තන සහ ඒ පිළිබඳ පර්යේෂණ මත පදනම්ව, මුසල්මානුන් නොවූ, බුදුපිළිම සාදන සහ බුදුන් වන්දනා කරන පුද්ගලයන්ට එරෙහිව දැඩි රාජ්ය ක්රියාමාර්ග ගෙන ඇති බව ඇතැම් ඉතිහාසඥයන් පෙන්වා දෙති. එම සටහන්වල අර්ථකථන අනුව බෞද්ධ ස්තූප හා දාගැබ් බිඳ දමා, ඒවායේ ස්ථානවල ඉස්ලාමීය ආගමික ගොඩනැගිලි ඉදිකර ඇති බව ද සඳහන් වේ.”
අද ලොව ප්රමුඛ ඉස්ලාමීය රාජ්යයක් ලෙස සැලකෙන මාලදිවයින, සියවස් ගණනාවක් පුරා බෞද්ධ රාජ්යයක් ලෙස පැවති බව පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂි, පැරණි ලේඛන සහ ඉතිහාසඥයන්ගේ පර්යේෂණ මඟින් අනාවරණය වේ.
ඉන්දියන් සාගරයේ ශ්රී ලංකාවට නිරිතදිගින් පිහිටි දූපත් 1,192 කින් සමන්විත මාලදිවයින, අතීතයේ “දිවෙහි රාජ්ජේ” ලෙස හැඳින්වුණු අතර, ශ්රී ලංකාව සමඟ දීර්ඝකාලීන සංස්කෘතික, ආගමික හා වෙළෙඳ සබඳතා පැවැත්වූ බව ජනප්රවාද සහ ඉතිහාස මූලාශ්ර පෙන්වා දෙයි.
ශ්රී ලංකාවේ විජය කුමරු හා සම්බන්ධ ජනප්රවාදවලට සමාන කථා මාලදිවයින් ජනප්රවාදවලද හමුවන අතර, දෙරට අතර පැරණි සබඳතා පිළිබඳ ඒවා වැදගත් සංස්කෘතික සාක්ෂි ලෙස සැලකේ.
බුදුදහම මාලදිවයිනට පැමිණි ආකාරය
පැරණි වාර්තා අනුව පියදස්සී රජුගේ සමයේ විදේහා භික්ෂුණිය විසින් මාලදිවයිනට බුදුදහම රැගෙන ආ බව සඳහන් වේ. ඇය සමඟ වැඩම කළ ශ්රී මහා බෝධියේ ශාඛාවක් රෝපණය කිරීමෙන් පසු එම ප්රදේශයේ බෞද්ධ ආරාම ඉදි වූ බවද සඳහන් වේ.
දිවෙහි භාෂාවේ අදටත් භාවිත වන ඇතැම් ස්ථාන නාමවල බෞද්ධ උරුමය පිළිබඳ සලකුණු දක්නට ලැබෙන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙති.
1153 – මාලදිවයිනේ ආගමික හැරවුම් ලක්ෂ්යය
ක්රිස්තු වර්ෂ 1153 දී පමණ මාලදිවයිනේ රජු ඉස්ලාම් ආගම වැළඳ ගැනීමත් සමඟ එරටේ ආගමික හා සංස්කෘතික ඉතිහාසයේ විශාල වෙනසක් සිදු විය.
ඉන් අනතුරුව රාජ්ය අනුග්රහය යටතේ ඉස්ලාම් ආගම ස්ථාපිත කිරීමේ ක්රියාවලිය ආරම්භ වූ බවත්, එම ක්රියාවලිය සම්බන්ධයෙන් වැදගත් තොරතුරු ලෝමෆානු (Loamaafaanu) තඹ සන්නස්වල සටහන් වී ඇති බවත් ඉතිහාසඥයන් සඳහන් කරති.
ලෝමෆානු තඹ සන්නස් කියන කතාව
ඉස්දු (Isdhoo) සහ දඹිදූ (Dambidhoo) ප්රදේශවලින් හමුවූ ලෝමෆානු තඹ සන්නස් මාලදිවයිනේ පැරණිතම රාජ්ය ලේඛන අතරට අයත් වේ.
එම සන්නස්වල ඇතැම් පරිවර්තන අනුව බෞද්ධ විහාරස්ථාන හා ස්තූප ඉවත් කිරීම, බෞද්ධ සංඝයාට එරෙහිව රාජ්ය ක්රියාමාර්ග ගැනීම සහ එම ස්ථානවල ඉස්ලාමීය ආගමික ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම පිළිබඳ සඳහන් වන බව පර්යේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
පුරාවිද්යා සාක්ෂි
ශ්රී ලංකාවේ හිටපු පුරාවිද්යා කොමසාරිස් H. C. P. Bell මහතා 19 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ මාලදිවයිනේ සිදු කළ පර්යේෂණවලදී බෞද්ධ ආරාම, දාගැබ්, බුදු ප්රතිමා සහ පුරාවිද්යාත්මක නටබුන් රැසක් වාර්තා කළේය.
පසුව නෝර්වේ ජාතික ගවේෂක Thor Heyerdahl විසින්ද සිදු කළ කැණීම්වලදී බෞද්ධ විහාර සංකීර්ණ සහ ස්තූප නටබුන් හමුවී තිබේ.
මාලදිවයින් ඉතිහාසඥ Hasan Ahmed Maniku මහතාද දූපත් රැසක බෞද්ධ නටබුන් පවතින බව සිය පර්යේෂණවල සඳහන් කර ඇත.
2012 කෞතුකාගාර ප්රහාරය
2012 පෙබරවාරි මාසයේ මාලේ ජාතික කෞතුකාගාරයට එල්ල වූ ප්රහාරයකදී බෞද්ධ ප්රතිමා සහ අගනා පුරාවස්තු රැසක් විනාශ කෙරිණි.
එම සිදුවීම ජාත්යන්තර පුරාවිද්යා ප්රජාවගේ දැඩි අවධානයට ලක් වූ අතර, මාලදිවයිනේ බෞද්ධ උරුමයට සිදු වූ බරපතළ හානියක් ලෙස සැලකේ.
ශ්රී ලංකාව සමඟ පැවති සබඳතා
මාලදිවයින සහ ශ්රී ලංකාව අතර පැරණි කාලයේ සිට ආගමික, සංස්කෘතික සහ වෙළෙඳ සබඳතා පැවති බවට ජනප්රවාද, පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂි සහ ඉතිහාස මූලාශ්ර රැසක් පවතී.
විශේෂයෙන් බුදුදහම මාලදිවයිනට ව්යාප්ත වීමේදී ශ්රී ලංකාව වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළ බව බොහෝ පර්යේෂණවලින් පෙන්වා දී ඇත.
ඉතිහාසයෙන් ගත යුතු පාඩම
මාලදිවයිනේ බෞද්ධ උරුමය පිළිබඳ මෙම ඉතිහාසය යනු කිසිදු ආගමක් හෝ ජන කණ්ඩායමක් කෙරෙහි වෛරයක් ඇති කිරීම සඳහා නොව, ශිෂ්ටාචාර වෙනස්වීම්, ආගමික පරිවර්තන සහ සංස්කෘතික උරුම සංරක්ෂණයේ වැදගත්කම අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා අධ්යයනය කළ යුතු විෂයයකි.
ඉතිහාසය විවිධ මූලාශ්ර ඔස්සේ විමර්ශනය කිරීමත්, පුරාවිද්යාත්මක උරුමයන් ආරක්ෂා කිරීමත්, ඒවා අනාගත පරපුරට සුරක්ෂිතව භාරදීමත් සෑම සමාජයකම වගකීමකි.
මූලාශ්ර
- Loamaafaanu Copper Plate Grants (Isdhoo & Dambidhoo)
- H. C. P. Bell – The Maldive Islands: Monograph on the History, Archaeology and Epigraphy
- Thor Heyerdahl – The Maldive Mystery
- Hasan Ahmed Maniku – Historical Studies on the Maldives
- මැදගම ධම්මානන්ද හිමියන්ගේ ලිපි හා දේශන (ද්විතීය මූලාශ්රයක් ලෙස)
කතෘ සටහන
ඉතිහාසය යනු අතීතයේ සිදුවීම් පිළිබඳ විවිධ මූලාශ්ර, පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂි සහ පර්යේෂණ මත ගොඩනැගෙන විෂයයකි. මෙම ලිපියේ අරමුණ වන්නේ මාලදිවයිනේ පැවති බව සඳහන් වන පැරණි බෞද්ධ උරුමය, එරට සිදුවූ ආගමික හා සංස්කෘතික පරිවර්තනයන් සහ ඒ සම්බන්ධ ඉතිහාස මූලාශ්ර පිළිබඳ පාඨක අවධානය යොමු කිරීමයි.
මෙහි සඳහන් කරුණු ලෝමෆානු තඹ සන්නස්, පුරාවිද්යාත්මක වාර්තා සහ විවිධ ඉතිහාස පර්යේෂකයන්ගේ කෘති ඇසුරින් ඉදිරිපත් කර ඇත. එම මූලාශ්ර පිළිබඳ විද්වත් ප්රජාව තුළ විවිධ අර්ථකථන සහ අදහස් පවතින බව ද සැලකිය යුතුය.
The Life Traveler කිසිදු ආගමක් හෝ ජන කණ්ඩායමක් කෙරෙහි වෛරය, අසහනය හෝ අගෞරවය ප්රවර්ධනය කිරීමේ අරමුණකින් තොරව, ඉතිහාසය, සංස්කෘතිය සහ උරුමයන් පිළිබඳ දැනුවත් සංවාදයක් ඇති කිරීමේ අරමුණින් මෙම විශේෂාංගය ඉදිරිපත් කරයි.
