සාරනාත් පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ පූජනීය භූමිය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට – ඉන්දියාවේ 45 වැනි ලෝක උරුම ස්ථානය ලෙස පිළිගැනේ

වාරණාසි | 2026 ජූලි 27

බුද්ධාගමේ ඉතිහාසයේ අතිශය වැදගත් ස්ථානයක් වන ඉන්දියාවේ උත්තර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ පිහිටි සාරනාත් (Sarnath) පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ පූජනීය භූමිය, නිල වශයෙන් යුනෙස්කෝ (UNESCO) ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර තිබේ. ඒ අනුව සාරනාත්, ඉන්දියාවේ 45 වැනි යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථානය බවට පත්විය.

මෙම තීරණය ගනු ලැබුවේ දකුණු කොරියාවේ බුසාන් (Busan) නුවර පැවති යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම කමිටුවේ 48 වැනි සැසිවාරයේදීය.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව සිදු කළ පුණ්‍ය භූමිය

සාරනාත් යනු බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත්වීමෙන් අනතුරුව, පස්වග මහණුන් අරමුණු කරගෙන ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව පැවැත්වූ පූජනීය ස්ථානය ලෙස බෞද්ධ ලෝකය පුරා විශේෂ ගෞරවයට පාත්‍ර වන ස්ථානයකි.

මෙම ධර්ම දේශනාව “ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍ර දේශනාව” ලෙස හැඳින්වෙන අතර, එමඟින් බුද්ධ ශාසනය ලෝකයට ප්‍රචාරය වීමේ ආරම්භය සනිටුහන් විය. එහි සිට බුදුදහම ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු ආසියාවේ බොහෝ රටවලටත්, අනතුරුව ලොව පුරාත් ව්‍යාප්ත විය.

වසර දෙදහසකට අධික ඉතිහාසයක් රැකගත් උරුම භූමිය

සාරනාත් පුරාවිද්‍යා භූමිය තුළ මෞර්ය, කුෂාණ හා ගුප්ත යුගයන්ට අයත් පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් රැසක් සංරක්ෂණය කර ඇත.

ඒ අතරින්,

• බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව සිදු කළ ස්ථානය සංකේතවත් කරන ධමේක් ස්තූපය (Dhamek Stupa),
• ක්‍රි.පූ. තුන්වන සියවසේ අධිරාජ අශෝක විසින් ඉදිකළ අශෝක ස්ථම්භය (Ashoka Pillar),
• පැරණි විහාරස්ථාන හා ආරාම සංකීර්ණ,
• මුලාගන්ධකුටි විහාරයේ නටබුන්,
• චෞඛණ්ඩි ස්තූපය (Chaukhandi Stupa)

යන ස්ථාන විශේෂයෙන් කැපී පෙනේ.

සාරනාත්හි සොයාගත් අශෝක සිංහ මුදුන (Lion Capital of Ashoka) අද ඉන්දියාවේ ජාතික ලාංඡනය ලෙස භාවිතා වන අතර, එහි ඇති අශෝක චක්‍රය ඉන්දීය ජාතික ධජයේ ද මධ්‍යස්ථානයේ අන්තර්ගත වේ.

යුනෙස්කෝවෙන් ලැබුණු ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීම

යුනෙස්කෝ සංවිධානය සඳහන් කළේ, සාරනාත් යනු ලෝකයේ ප්‍රධාන ආගම්වලින් එකක් වන බුදුදහමේ ආරම්භය, සංවර්ධනය හා ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ අද්විතීය සාක්ෂි සුරැකී ඇති, විශ්වීය වටිනාකමකින් යුත් සංස්කෘතික උරුමයක් (Outstanding Universal Value) බවයි.

මෙම පිළිගැනීම මගින් සාරනාත්හි පුරාවිද්‍යාත්මක හා ආගමික වටිනාකම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් තවදුරටත් තහවුරු වන අතර, එහි සංරක්ෂණ කටයුතු ශක්තිමත් කිරීමටත්, සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක කර්මාන්තය වර්ධනය කිරීමටත් නව අවස්ථා උදා කරනු ඇත.

බෞද්ධ ලෝකයට විශේෂ වැදගත්කමක්

සාරනාත් යනු බෞද්ධයන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨතම වන්දනා ස්ථාන හතරෙන් එකකි. ඒ අතර,

• ලුම්බිණිය – බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උපත,
• බුද්ධගයාව – බුද්ධත්වය ලැබූ ස්ථානය,
• සාරනාත් – ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව සිදු කළ ස්ථානය,
• කුෂිනගරය – පිරිනිවන් පෑ ස්ථානය,

යන සිද්ධස්ථාන ඇතුළත් වේ.

ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු බෞද්ධ රටවල ලක්ෂ සංඛ්‍යාත බැතිමතුන් වාර්ෂිකව සාරනාත් වන්දනා කිරීමට පැමිණෙන අතර, මෙම යුනෙස්කෝ පිළිගැනීම හේතුවෙන් ඉදිරි වසරවලදී එම සංඛ්‍යාව තවදුරටත් ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

ඉන්දියාවේ සංස්කෘතික උරුමයට තවත් ජාත්‍යන්තර ගෞරවයක්

සාරනාත් ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වීමත් සමඟ ඉන්දියාව සතු යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථාන සංඛ්‍යාව 45 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ. එය ඉන්දියාවේ දහස් ගණනක් වසර පැරණි සංස්කෘතික, ආගමික හා පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය ලෝකය හමුවේ නැවතත් තහවුරු කරන සුවිශේෂී අවස්ථාවක් ලෙස සැලකේ.

බෞද්ධ ලෝකයේ අතිශය පූජනීය ස්ථානයක් වන සාරනාත්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා ආරම්භ වූ භූමිය ලෙස ඉදිරි පරම්පරාවන් සඳහා ද සුරැකීමේ වගකීම දැන් තවත් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් තහවුරු වී ඇත.