සැකසුම: ජ්යේෂ්ඨ මාධ්යවේදී සෙනරත් දිසානායක දිනය: 2025 නොවැම්බර් 29 තේමාව: ආපදා කළමනාකරණය සහ තිරසාර ආර්ථික සංවර්ධනය
සෑම වසරකම ගංවතුරට බිලියන ගණන් වන්දි ගෙවන අපි, එම මුදලම යොදවා රටේ භූමිය සහ ආර්ථිකය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කළ හැකි “මහා සැලැස්මක්” (Master Plan) ගැන කතා කරමු. මෙය සිහින ලෝකයක් නොව, ලෝකය ජයගත් ප්රායෝගික ක්රමවේදයයි.
- කඳුකරය රකින “ඩොලර් වනාන්තර” (High-Value Agro-Forestry)
කඳුකරයේ වනාන්තර විනාශ වන්නේ දැව ජාවාරම්කරුවන් සහ ජීවත් වීමට වෙනත් මගක් නැති ගැමියන් අතිනි. වනාන්තර කැපීම නැවැත්වීමට නම්, “ගස කපනවාට වඩා ගස තිබීමෙන් ලැබෙන ආදායම වැඩි කළ යුතුය.”
ප්රායෝගික විසඳුම: රජය මැදිහත් වී කඳුකරයේ “ආර්ථික වනාන්තර” (Agro-Forestry) කලාප ඇති කිරීම.
ක්රමය: වනාන්තර එළි කර තේ වගා කිරීම වෙනුවට, පවතින වනාන්තරය තුළම වැවෙන, ඉතා ඉහළ මිලක් ඇති බෝග වගා කිරීම.
උදාහරණ: වල්ලපට්ටා, කරාබු නැටි, වැනිලා සහ එනසාල්. මෙම ශාකවලට විශාල ගස්වල සෙවන අත්යවශ්යයි. එවිට ගැමියා තම ආදායම වෙනුවෙන් වනාන්තරය රකියි.
ප්රතිඵලය: අධික වර්ෂාව ගස්වල වියන් (Canopy) මගින් පාලනය වී පසට උරා ගනී. නායයෑම් සහ ක්ෂණික ගංවතුර ඉහල ප්රතිශතයකින් පාලනය වේ.
- කාබන් ණය (Carbon Credits) – ඇත්තටම මෙය ප්රායෝගිකද?
බොහෝ දෙනා සිතන්නේ මෙය “නිකම්ම සල්ලි ලැබෙන” ක්රමයක් ලෙසයි. නමුත් සත්යය ඊට වඩා සංකීර්ණයි.
මෙම මුදල් දෙන්නේ කවුද?: ලෝකයේ පරිසර දූෂණය කරන දැවැන්ත සමාගම් (Microsoft, Google, Shell, ගුවන් සමාගම්) සහ සංවර්ධිත රටවල්. ඔවුන් පිට කරන කාබන් ප්රමාණයට හිලව් වීමට (Net Zero), වෙනත් රටක ගස් හදන ව්යාපෘතිවලට මුදල් ගෙවයි.
ලංකාවට මෙය ලබා ගැනීම පහසුද?: නැත, එය පහසු නැත. නමුත් කළ හැකියි.
ක්රියාවලිය: අපි වනාන්තරයක් හදා, එයින් කොපමණ කාබන් ප්රමාණයක් උරා ගන්නවාද යන්න ජාත්යන්තර ආයතන මගින් (Verra හෝ Gold Standard වැනි) විගණනය (Audit) කර සහතිකයක් ගත යුතුය.
වියදම: මෙම සහතික ගැනීමට ඩොලර් ලක්ෂ ගණනක් වියදම් වේ.
රාජ්ය මට්ටමින් කළ යුතු දේ: තනි තනිව මෙය කළ නොහැක. රජය විසින් “ශ්රී ලංකා කාබන් වෙළඳාම සඳහා වූ ජාතික ලේකම් කාර්යාලයක්” පිහිටුවා, කුඩා ඉඩම් හිමියන් සියල්ල එකතු කර (Aggregation), එක් විශාල ව්යාපෘතියක් ලෙස ලෝක වෙළඳපොලට ඉදිරිපත් කළ යුතුය.
ආර්ථික වාසිය: දැනට ලෝකයේ කාබන් ණය ඒකකයක් ඩොලර් 10-30 අතර වේ. අපේ වනාන්තර නිසි ලෙස කළමනාකරණය කළහොත් වසරකට ඩොලර් මිලියන 500ක පමණ අමතර ආදායමක් රටට ලබා ගත හැක.
- “සිරස් හරිත නගර” විප්ලවය (The Vertical Green City Concept)
කොළඹ සහ තදාසන්න ප්රදේශ යටවීමට ප්රධාන හේතුව, ඉඩම් කැබලි කර කුඩා ගෙවල් දහස් ගණනක් තැනීමයි. මේවායින් ජලය බැස යන මාර්ග අවහිර වී ඇත.
විද්යාත්මක විසඳුම: “තිරස් අතට පැතිරුණු නගරය, සිරස් අතට එසවීම.” (Moving from Horizontal Sprawl to Vertical Living).
ක්රියාත්මක කරන ආකාරය (Step-by-Step):
ඉවත් කිරීම: කොළොන්නාව, වැල්ලම්පිටිය, කැලණිය වැනි ගංවතුර අවදානම් කලාපවල ඇති සියලුම අනවසර සහ අවිධිමත් ඉදිකිරීම් (නිවාස, කුඩා කඩ සාප්පු) ඉවත් කිරීම.
නව නිවාස: එම පවුල් සඳහා එම ප්රදේශයේම ගංවතුරට නොහසුවන උස් බිම්වල හෝ කණු මත ඉදි කළ “සුපිරි හරිත මහල් නිවාස සංකීර්ණ” (Vertical Eco-Townships) ලබා දීම.
නගරය ගොඩනැගිල්ලක් තුළ: මෙම මහල් නිවාස සංකීර්ණ හුදෙක් නිදන කාමර නොවේ. පාසල්, සුපිරි වෙළඳසැල්, රජයේ කාර්යාල, ක්රීඩා මධ්යස්ථාන සහ සිනමා ශාලා මෙම ගොඩනැගිලි සංකීර්ණය තුළම පිහිටුවීම.
ස්වයංපෝෂිත කිරීම: වහලය මත සූර්ය බලශක්තිය (Solar), වැසි ජල ටැංකි සහ ගොඩනැගිල්ල තුළම අපද්රව්ය ප්රතිචක්රීකරණය කර විදුලිය සහ පොහොර නිපදවන පද්ධති සකස් කිරීම.
හිස් වන ඉඩමට කුමක් කරන්නේද?: පැරණි ගෙවල් ඉවත් කිරීමෙන් නිදහස් වන අක්කර දහස් ගණනක භූමිය නැවත ගොඩනැගිලි හදන්නට දෙන්නේ නැත.
ඒවා “මිනිසා විසින් තැනූ වැව්” (Man-made Lakes) සහ “තෙත්බිම් උද්යාන” බවට පත් කරයි.
ගංවතුරක් ආ විට සම්පූර්ණ ජලය මෙම වැව්වලට පිරෙන්නට හරී. මිනිසුන් සිටින්නේ අහස උසට ඇති ගොඩනැගිලිවල සුරක්ෂිතවයි.
- ආයෝජනය සහ ප්රතිලාභ (ROI of Vertical Cities)
මෙවැනි දැවැන්ත ව්යාපෘතියකට රජයට සල්ලි තිබේද? පිළිතුර: රජය සල්ලි දැමිය යුතු නැත. මෙය “රාජ්ය පුද්ගලික හවුල්කාරිත්වය” (PPP) මත කළ හැක.
ක්රමය: ආයෝජකයින්ට (දේශීය/විදේශීය) මහල් නිවාස හැදීමට ඉඩම් ලබා දේ. කොන්දේසිය වන්නේ, මුලින්ම අවතැන් වන පවුල් සඳහා නිවාස ලබා දීමයි. ඉතිරි මහල් නිවාස (Luxury Apartments) විකිණීමෙන් ඔවුන්ට ලාභ ලැබිය හැක.
ජාතික ලාභය:
ගංවතුර වන්දි ගෙවීම සදහටම නතර වේ.
මිනිසුන්ගේ ජීවන තත්ත්වය උසස් වේ (ප්රාථමික නිවාසවල සිට සුපිරි නිවාස වෙත).
කොළඹ නගරයේ අලුතින් හැදෙන වැව් සහ උද්යාන නිසා නගරයේ වටිනාකම සහ සංචාරක ආකර්ෂණය ඉහළ යයි.
අවසන් සටහන
*”අප තවදුරටත් කැලෑ කපා තේ වවා (දැනට තිබෙන තේ වතු ඒ අයුරුන් පරිපාලණය කරමු) , පහත් බිම් ගොඩකර ගෙවල් සාදා, වැස්සට සාප කරමින් සිටිය යුතුද? නැතහොත් ලෝකයේ දියුණු රටවල් මෙන් ස්වභාවධර්මයට ඉඩ දී, අප ඊට ඉහළින් ජීවත් වන දියුණු ජාතියක් වෙනවාද?
කාබන් ණය යනු සිහිනයක් නොවේ; එය නිසි නායකත්වයක් තිබුණොත් ඩොලර් ආකරයකි. හරිත නගර යනු චිත්රපටයක් නොවේ; එය අපේ දරුවන්ගේ ආරක්ෂාවයි. මේ සඳහා අවශ්ය වන්නේ දේශපාලන අධිෂ්ඨානය සහ ජනතා කැමැත්ත පමණි.”*
රටත් පාලකයාත් නිවැරදි මාවතට ගැනීම සදහා මෙම ගැටලුවට ප්රයෝගිකම විසදුම ඔබ සතුවන්නට පුලුවන් මේ ඒය රට හමුවේ තැබීමට හොදම වෙලාවයි .
ඔබේ දැනුම හා දැක්ම රටේ තිරසර සංවර්ධනය වෙනුවෙන් යොදවමු අපේ රට අපි ගොඩනගාගමු. (පිටින් අැවිත් අපිට සංවර්ධනය කරල දෙන්නෙ නැ)
:ජ්යේෂ්ඨ මාධ්යවේදී සෙනරත් දිසානායක (ගවේෂණාත්මක වාර්තාව නිමයි)
උපුටාගැනීම
